Kotły na paliwa stałe są najtańszymi w użytkowaniu urządzeniami grzewczymi, choć ich eksploatacja jest dość uciążliwa. Producenci starają się, by były one bardziej przyjazne dla użytkownika i środowiska.

Drewno i węgiel to najtańsze dostępne na naszym rynku nośnikiem energii. Orientacyjny roczny koszt ogrzewania nimi domu jednorodzinnego o powierzchni 150 m2 wynosi 1000-1200 zł. W porównaniu z innymi paliwami drewno i węgiel wypadają bardzo korzystnie.

Wiele kotłów na paliwa stałe nadal wytwarza się w małych, przestarzałych zakładach rzemieślniczych, jednak liczba ta stale zmniejsza się na rzecz profesjonalnie produkowanych, nowoczesnych, wydajnych, łatwych w obsłudze i bezpiecznych w użytkowaniu urządzeń.

Kotły ze spalaniem górnym są najtańszymi i najpopularniejszymi urządzeniami na paliwa stałe. W czasie spalania powietrze jest doprowadzone do całej objętości paliwa. Wydłużenie tego procesu uzyskuje się przez ograniczenie ciągu kominowego za pomocą regulatora. W takich kotłach temp. spalin jest wysoka, dzięki czemu nie ma problemu z ciągiem kominowym - jest on zawsze wystarczający. Nie ma też ryzyka powstawania skroplin, nie trzeba więc stosować wkładów kominowych ze stali kwasoodpornej. W spalinach opuszczających kocioł znajduje się jeszcze dużo nie spalonego węgla, co bardzo obniża sprawność kotła. Z tego powodu kotły ze spalaniem górnym bardziej nadają się do spalania węgla niż drewna.

W krajach Unii Europejskiej standardowo produkuje się kotły wyposażone w:

• regulator paleniska (miarkownik ciągu), który pomaga uzyskać równomierną i dokładną temperaturę w kotle,
• baterię bezpieczeństwa zabezpieczającą kocioł i instalację c.o. przed przegrzaniem,
  dużą komorę zasypową (załadunkową) i duże drzwiczki (zasypowe) załadunkowe ułatwiające
  napełnianie i czyszczenie kotła,
• otwór w drzwiczkach załadowczych doprowadzający powietrze w końcowej fazie spalania, tak zwane powietrze wtórne,
• regulację dopływu powietrza wtórnego,
• regulowaną klapę tak zwanego łatwego rozruchu kotła,
• kanały konwekcyjne o dużej powierzchni umożliwiające optymalne wykorzystanie ciepła ze spalin.

Nieodzownym atrybutem każdego nowoczesnego kotła z dolnym spalaniem są: szuflada na popiół, ruszt obrotowy i sterowniki pracy pomp obiegowych.

Kotły zgazowujące. W nowoczesnych kotłach na drewno paliwo jest poddawane procesowi zgazowania. Najpierw jest suszone i odgazowywane w komorze zgazowania, w wyniku, czego uwalnia się gaz drzewny. Proces ten zachodzi przy szczelnie zamkniętej komorze spalania i zamkniętym wylocie kominowym. Następnie gaz drzewny kierowany jest do dyszy palnika, gdzie miesza się z powietrzem wtórnym wtłaczanym za pomocą wentylatora nadmuchowego. Na koniec rozgrzana mieszanina gazu drzewnego i powietrza dostaje się do komory spalania, w której następuje zapłon mieszanki. Temperatura spalania gazu drzewnego wynosi około 1200°C. Praca kotła sterowana jest automatycznie. Z tego powodu jest on stosunkowo drogi. Paliwo uzupełnia się, co 8 do 12 godzin, a przy dostatecznie dużej pojemności komory zgazowania nawet raz na dobę.

Kotły z palnikiem retortowym. Ze względu na dość wysoką cenę dopiero zdobywają pozycję na rynku, ale zasłużenie, bo to urządzenia ekologiczne i bezobsługowe. Spalanie paliwa dozowanego przez podajnik następuje w specjalnie skonstruowanym palniku, połączonym z cyfrową tablicą sterowniczą, uwzględniającą zewnętrzne warunki atmosferyczne. W palniku znajduje się sprzężony z automatyką wentylator dozujący powietrze do spalania.
W kotłach typu PMX małe brykiety z drewna umieszcza się w pojemniku podobnym do zbiornika oleju opałowego, z którego są dawkowane do kotła. Dzięki niezwykle zaawansowanej technice spalania popiół usuwa się tylko raz w roku. Kocioł ma też funkcję samooczyszczenia wymiennika.

Kotły z wentylatorem. Droższą odmianą tradycyjnych kotłów na paliwa stałe są kotły z wentylatorem. Modele z wentylatorem nadmuchowym służą przede wszystkim do spalania miału. Są w Polsce dość popularne ze względu na niską cenę miału węglowego.
Kotły z wentylatorem wyciągowym w czopuchu (przewodzie łączącym kocioł z kominem) cechuje bezpyłowe spalanie mieszanki i wysokie bezpieczeństwo użytkowania, które zawdzięczają wyciąganiu wszelkich substancji lotnych do komina. Umożliwiają spalanie węgla, miału węglowego i drewna.
Nowością są kotły wyposażone w zabezpieczenie przed nadmiernym wzrostem temperatury, dzięki któremu można je montować w nowoczesnych instalacjach grzewczych z tworzyw sztucznych. Procesor sterujący wentylatorem aż w pięciu zakresach prędkości obrotowej umożliwia pełną kontrolę procesu.

Pieco - kuchnie. Poza wielofunkcyjnością i nazwą nie mają nic wspólnego z popularnymi niegdyś urządzeniami o tej nazwie. Urządzenia takie są standardowo wyposażone w kocioł na paliwo stałe z regulowanym paleniskiem, piekarnik z płytą ceramiczną, wężownicę do przygotowania c.w.u. i wbudowaną pompę obiegową do c.o. ze sterownikiem. Ten rodzaj kotła jest bardzo popularny w małych miejscowościach wypoczynkowych w całej Europie.

Kupno kotła to dopiero początek. Trzeba go właściwie podłączyć do instalacji, uruchomić i jeszcze eksploatować. Nie bez znaczenia jest również to, czym będziemy palić w tym kotle...